Menu

ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΖΑΡΡΑΣ

ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ

Κωνσταντίνος Θ. Ζάρρας

Βασικά βιογραφικά στοιχεία

       Γεννήθηκα στη Λαμία, όπου και πέρασα τα μαθητικά μου χρόνια. Σπουδές και μεταπτυχιακά έκανα στην Ελλάδα (Τμήμα Θεολογίας, ΑΠΘ) και την Αγγλία (Faculty of Theology, University of Durham) και  έρευνα στο Jews College (και αλλού).      Πριν από την εκλογή μου στη Θεολογική Σχολή του ΕΚΠΑ, επί σειράν ετών,  αρχικά ως αναπληρωτής και στη συνέχεια ως μόνιμος Θεολόγος Καθηγητής, δίδαξα σε πολλά σχολεία της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και σε διάφορους νομούς της χώρας. Στη Θεολογική Σχολή διδάσκω από το 2003, πρώτα ως Λέκτορας στο Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας, ύστερα στο Τμήμα Θεολογίας (από το 2007) και σήμερα ως Επίκουρος Καθηγητής (από το 2012). Είμαι ή υπήρξα μέλος της ΕλληνικήςΒιβλικήςΕταιρίας, της StudiorumNoviTestamentiSocietas, της SocietyofBiblicalLiterature, και της EuropeanAssociationofBiblicalStudies. Συχνά συμμετέχω ως εισηγητής (πολλές φορές ύστερα από προσωπική πρόσκληση) σε διεθνή συνέδρια στη χώρα μας και το εξωτερικό (Jerusalem, Vienna, Prague, Sambata, Minsk, Florence, κ.α.). Διετέλεσα μέλος του ΔΣ ομίλου περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος στον τόπο της καταγωγής μου και αρθρογραφώ (σπανιότερα τώρα πλέον) σε σχετικό έντυπο. Είμαι έγγαμος και έχω ένα παιδί.    

    Αρχαίες γλώσσες που έχουν μελετηθεί : Ελληνική, Εβραϊκή, Αραμαϊκή, Λατινική, Ακκαδική (σφηνοειδής, δεν χρησιμοποιείται).

     Σύγχρονες γλώσσες που έχουν μελετηθεί : Αγγλική, Γαλλική, Ισραηλινή.

 

Γνωστικό αντικείμενο, ειδίκευση και πεδία έρευνας και συγγραφής

      Χώρος ειδίκευσής μου είναι η ιστορική περίοδος του Δεύτερου Ναού και ο Μυστικός Ιουδαϊσμός του Θρόνου και των Ανακτόρων του Θεού (MaasehMerkavah και Heikhalot), όπου και η διδακτορική μου διατριβή. Το δε γνωστικό μου αντικείμενο είναι «Ιουδαϊσμός – Ιστορία της Εποχής της Καινής Διαθήκης».

    Κύρια πεδία έρευνας και συγγραφής μου αποτελούν : η Ιστορία της περιόδου του Δεύτερου Ναού˙ ο αρχαίος Ιουδαϊσμός, με τις διάφορες θρησκευτικές ομάδες και φαινόμενα της περιόδου του Δεύτερου Ναού, καθώς και το θρησκειακό και πολιτισμικό του περιβάλλον˙ το ιουδαϊκό υπόβαθρο της Καινής Διαθήκης και του Χριστιανισμού γενικότερα˙ η ιστορία της σχέσης Χριστιανών και Ιουδαίων˙ ο Ραββινικός Ιουδαϊσμός με τη γραμματεία και τη θεολογία του (κυρίως, το Ταλμούδ)˙ το ζήτημα της ουρανίας ανόδου και της μεταμόρφωσης του ήρωα σε αγγελική οντότητα σε αποκαλυπτικά και κείμενα της γραμματείας των Ανακτόρων˙ η προσευχή στον Ιουδαϊσμό˙ ο μυστικός Ιουδαϊσμός, η θεολογία και τα κείμενά του σε όλες τους τις ιστορικές φάσεις και διαστάσεις˙ τα κείμενα, η μυστική θεολογία των Μανδαίων και οι ιουδαϊκές αφορμές αυτής˙ ζητήματα των χειρογράφων της Νεκράς Θαλάσσης και της θεολογίας που απορρέει από αυτά. 

Μαθήματα 

      Ανάμεσα στα μαθήματα που έχω διδάξει και διδάσκω είναι :

Ιστορία της Εποχής της Καινής Διαθήκης (από το 2003)˙ ο Αρχαίος και Μεσαιωνικός Ιουδαϊσμός˙ Λαοί και Πολιτισμοί της Βίβλου (από το 2003), για το πολιτισμικό και θρησκειακό περιβάλλον του λαού Ισραήλ˙ αποκαλυπτική γραμματεία˙ χειρόγραφα και θεολογία της Κοινότητας του Κουμράν˙ θρησκεία και γραμματεία του Ιουδαϊσμού (για πρώτη φορά διδάχθηκε στην Ελλάδα η ιστορία και η θεολογία του Ταλμούδ), με έμφαση στη ραββινική θεολογία και ερμηνευτική (για πρώτη φορά διδάχθηκαν στην Ελλάδα οι ραββινικές οδοί ερμηνείας της Τορά και του Ταλμούδ˙ σε μεταπτυχιακό επίπεδο)˙ αρχαίος, μεσαιωνικός και ύστερος μυστικός Ιουδαϊσμός, με έμφαση στη γραμματεία των Ανακτόρων, το Ζοχάρ, τη Λουριανική Καμπαλά και τον Χασιδισμό (για πρώτη φορά στην Ελλάδα)˙ κείμενα και θεολογία των Μανδαίων, του «τέταρτου λαού της Βίβλου», των «τελευταίων Γνωστικών» και ενός υπό εξαφάνιση σύγχρονου λαού (για πρώτη φορά στην Ελλάδα, τόσο σε προπτυχιακό, όσο και σε μεταπτυχιακό επίπεδο).

    Όλα τα μαθήματά μου διδάσκονται στην ειδικά σχεδιασμένη Αίθουσα Οπτικο/Ακουστικών Μέσων της Σχολής μας. Όλα δε τα μαθήματα περιλαμβάνουν προβολή άφθονου φωτογραφικού υλικού, ειδικών διαφανειών με σχήματα και εικόνες για το κάθε φορά εξεταζόμενα θέμα, καθώς και επιστημονικών ντοκιμαντέρ. Συχνά, κατά τη διάρκεια του μαθήματος γίνεται ψηφιακού τύπου παρουσίαση ευρημάτων, σχεδιαγραμμάτων, χαρτών και αρχαιολογικών χώρων (με ειδικά προγράμματα ηλεκτρονικών υπολογιστών). Βεβαίως, τα οφέλη που προκύπτουν για τους φοιτητές είναι πασιφανή. Ακολουθώντας αυτό τον τρόπο διδασκαλίας, με ειδικά σχεδιασμένες προβολές στον ίδιο χώρο, σε τακτά χρονικά διαστήματα και ανάλογα με το κάθε φορά ανακύψαν θέμα οργανώνονται ειδικές παρουσιάσεις πάνω σε ζητήματα της επικαιρότητας (νέες ανακαλύψεις που απασχολούν, ευρήματα που αμφισβητούνται, σημαντικά θέματα της Βιβλικής επιστήμης, κ.α.). Ενίοτε, γνωστοί ειδικοί Καθηγητές από μεγάλα Πανεπιστήμια του εξωτερικού καλούνται για διαλέξεις, ώστε να μοιραστούν τη γνώση και τη σοφία τους μαζί μας. Εξαιτίας της έλλειψής του, είχα εισηγηθεί τη δημιουργία ενός θεολογικού forum ενημέρωσης και διαλόγου στο Τμήμα Θεολογίας. Πράγματι, εδώ και λίγα χρόνια ο PaRDeS, Ο κήπος των θεολόγων, άρχισε τις παρουσιάσεις του στην Αίθουσα Οπτικο/Ακουστικών Μέσων με μεγάλα ποσοστά προσέλευσης. Ας σημειωθεί ότι στα πλαίσια του PaRDeS, Ο κήπος των θεολόγων  και με πρωτοβουλία και ενέργειες δικές μου προσεκλήθη δια της Κοσμητείας μας και προσήλθε ο Σοφιολογιώτατος Ραββίνος Αθηνών κ. Νεγρίν, πραγματοποιώντας μια πολύ ενδιαφέρουσα ομιλία και στη συνέχεια διάλογο με Καθηγητές και φοιτητές από το ακροατήριο (ομολογουμένως, μια πρωτότυπη για τη Σχολή, πολύ ενδιαφέρουσα και ωφέλιμη εμπειρία).    

       Βιβλία μου που κυκλοφορούν πάνω στα προαναφερθέντα επιστημονικά πεδία είναι :

  • Η Αρχαία Ιουδαϊκή Μυστική Παράδοση του Θρόνου (Τυποφιλία, Θεσσαλονίκη 2000, σελίδες 254).   
  • Το Δένδρο των Ψυχών: Σπάνια αποσπάσματα από τη θεοσοφική Καμπαλά (Αρχέτυπο, Θεσσαλονίκη 2002, σελίδες 215˙ εξαντλημένο, αλλά υπό εμπλουτισμό και επανέκδοση).
  • Ιστορία της Εποχής της Καινής Διαθήκης Β΄: Ιουδαίοι και Χριστιανοί σε Αναζήτηση Ορίων (Έννοια, Αθήνα 2008, σελίδες 344˙ υπό εμπλουτισμό και επανέκδοση).
  • Λαοί και Πολιτισμοί της Περιόδου του Δεύτερου Ναού (Έννοια, Αθήνα 2008, επανεκδ., σελίδες 208˙ πρώτος τίτλος: Λαοί και Πολιτισμοί της Βίβλου).   
  • Αρχαίος Ιουδαϊσμός: Μελέτες Α΄ (Έννοια, Αθήνα 2011, σελίδες 408).  
  • Ιστορία των Χρόνων της Καινής Διαθήκης (Έννοια, Αθήνα 2012, επανεκδ., σελίδες 696).   
  • Η Μυστική θεολογία των Μανδαίων: Οι ιουδαϊκές αφορμές (Έννοια, Αθήνα 2014, σελίδες 197).
  • Ταλμούδ (Έννοια, Αθήνα 2015, σελίδες 488). 
  • Μεταφέροντας βράχους πάνω σε σύννεφα: Θρησκείες σε διάλογο (Αρχέτυπο, Θεσσαλονίκη 2020, σελίδες 344).
  • Οκτάγωνο: Ιστορία, περιεχόμενο και εικονογραφία ενός πολύσημου συμβόλου (Αρχέτυπο, Θεσσαλονίκη 2020, προς δημοσίευση).

     

       Σημαντικότερα επιστημονικά άρθρα και μελέτες μου είναι :

  • «Σεραφίμ (Ησ. 6,1-7) και Χερουβίμ (Ιεζ. 1,5-11 και 10,1): Η προέλευση και η μεταξύ τους σχέση, όπως προκύπτει από τα οράματα κλήσης των δυο προφητών» (Δελτίο Βιβλικών Μελετών, τ. 16, Ιουλ.-Δεκ. 1997)·
  • «‘Αρπαγησόμεθα εν νεφέλαις’»: Η σχέση του Α΄ Θεσ. 4,17 με το Β΄ Κορ. 12,1-4 και η παράδοση των ουράνιων ταξιδιών κατά την εποχή του Παύλου’’ (στο Οι δυο Προς Θεσσαλονικείς Επιστολές του Αποστόλου Παύλου: Προβλήματα Φιλολογικά, Ιστορικά, Ερμηνευτικά, Θεολογικά, εκδ. Π. Πουρναρά, Θεσσαλονίκη 2000)·
  • «Το ‘Άγγιγμα του Ουρανού’: Οι περί θανάτου αντιλήψεις στον Ιουδαϊσμό - Από την Παλαιά Διαθήκη, έως την Καμπαλά και τον Χασιδισμό» (στο Θάνατος και Εσχατολογικά Οράματα: Θρησκειοϊστορικές Προοπτικές,Αρχέτυπο 2003)·
  • «Η επίδραση των αποκαλυπτικών και η εσχατολογική διάσταση του οράματος Μεταμόρφωσης του Ιησού Χριστού στην αφήγηση του Ευαγγελιστή Λουκά (9,28-36)» (στο Το Κατά Λουκάν Ευαγγέλιο: Προβλήματα Φιλολογικά, Ιστορικά, Ερμηνευτικά, Θεολογικά, Έκδοση Ιεράς Μητροπόλεως Δημητριάδος και Αλμυρού, Βόλος 2003)·
  • «Ο δρόμος της εκστατικής Καμπαλά του Αβραάμ Αμπουλάφια» (στο Οι δρόμοι της γνώσης, εκδ. Αρχέτυπο, Θεσσαλονίκη 2001)·
  • «Το Άγγιγμα της Σεκινά: Σύμβολα της Καμπαλά στη Δυτική Τέχνη» (στο συλλογικό Τέχνη και Μυστικισμός, Αρχέτυπο 2002)·
  • «ΠαΡΝτέΣ: η πύλη για τον μυστικό κήπο της Τορά» (στο συλλογικό Παράδεισος και Κόλαση, Αρχέτυπο 2003)·
  • «Το Γεν. 5,21-24 και η μορφή του Ενώχ σε μεταγενέστερα Ιουδαϊκά κείμενα» (στην Επιστημονική Επετηρίδα Θεολογικής Σχολής Αθηνών 2004)·
  • «Στοιχεία επιρροής του Ιεζ. 1 και της Παράδοσης του Θρόνου στην Αποκάλυψη του Ιωάννη (κεφ. 4)» (στο Αγία Γραφή και Σύγχρονος Άνθρωπος – Τιμητικός Τόμος στον Καθηγητή Ιωάννη Δ. Καραβιδόπουλο, εκδ. Π. Πουρναρά, Θεσσαλονίκη 2006)·
  • «Η θεωρία του ‘‘Γαλιλαίου χασίδ’’: τα όρια της εφαρμογής», στο Διακονία, Λειτουργία, Χάρισμα – Τιμητικός Τόμος προς τον Ομότιμο Καθηγητή του Πανεπιστημίου Αθηνών Γεώργιο Α. Γαλίτη, εκδ. Εν Πλω, Αθήνα 2006·
  • «Απαρχές και επιρροές στο σώμα των Γνωστικών κινημάτων: Μια σύντομη πρόταση», στο συλλογικό Το Μυστήριο του Ιούδα, εκδ. Αρχέτυπο, Θεσσαλονίκη 2006·
  • «Αρχαία Γνώση και Γνωστικοί στην αυγή του Χριστιανισμού», ως ‘Εισαγωγή’ στο έργο του S. Martin, Γνωστικοί, Όλη η αλήθεια για τους πρώτους ‘αιρετικούς’ του Χριστιανισμού, εκδ. Αρχέτυπο, Θεσσαλονίκη 2008·
  • «Οι παραδόσεις για τον ραββί Ακίβα μπεν Γιοσήφ στα Μιδρασίμ και το Ταλμούδ», στο Φιλία και Κοινωνία: Τιμητικός τόμος στον Καθηγητή Γρηγόριο Δ. Ζιάκα, εκδ. Βάνιας, Θεσσαλονίκη 2008·
  •  «Σύγχρονες επιστημονικές προσεγγίσεις και το παράδοξο του Βιβλικού αειθαλούς», στον τόμο  ΜΓ΄ (2008) της ΕΕΘΣΠΑ·
  • «Άνθρωπος χοϊκός και άνθρωπος ουράνιος: Μια Ιουδαϊκή ανάγνωση του Α΄ Κορ. 15,45 εξ», στο Απόστολος Παύλος και Κόρινθος: Πρακτικά Διεθνούς Επιστημονικού Συνεδρίου (Κόρινθος, 23-25 Σεπτεμβρίου 2007), εκδ. Ψυχογιός, Αθήνα 2009·
  •  «Τελευτή, ταφικά έθιμα, το ‘φιλί του Θεού’ και ο ‘διαρκής θάνατος’ του Μυστικού στον Αρχαίο Ιουδαϊσμό», στο Αρχιμ. Σ. Καλογερόπουλος (επιμ.), Το Μυστήριον του Θανάτου εις την Λατρείαν της Εκκλησίας: Πρακτικά Θ΄ Πανελληνίου Λειτουργικού Συμποσίου Στελεχών Ιερών Μητροπόλεων, Σειρά ‘Ποιμαντική Βιβλιοθήκη’ τομ. 19, Κλάδος Εκδόσεων της Επικοινωνιακής Και Μορφωτικής Υπηρεσίας της Εκκλησίας της Ελλάδος, 2009·
  •  “Silence and Proper Intention in Late Second Temple and Early Rabbinic Prayer: The case for mBerakhot 5:1”, στο H. Klein, Chr. Karakolis (et al.), Das Gebet im Neuen Testament (Prayer in the New Testament. Fourth European Orthodox-Western Conference of Exegetes in Sambata de Sus from August 4–8, 2007), WUNT I 249, MohrSiebeck 2009·
  • ·        «‘Εἰρήνην τὴν ἐµὴν δίδωµι ὑµῖν’ (Ιω. 14,27): Χρήσεις, διαστάσεις, και αποχρώσεις της ειρήνης κατά την εποχή του Χριστού», στον τόμο του Συνεδρίου της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών με θέμα Προς μια Οικουμενική Διακήρυξη για  την Ειρήνη και την Καταλλαγή: Μια Ορθόδοξη Συμβολή, στο Ε. Κασσελούρη – Χατζηβασιλειάδη (επιμ.), Και επί γης ειρήνη: Όραμα και Αίτημα για τους λαούς και τις χριστιανικές Εκκλησίες – Ορθόδοξη Συμβολή, Ιερά Μητρόπολις Δημητριάδος/ Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών, εκδ. Ίνδικτος, Αθήναι 2010·
  • «Ο שׂר השׂרין (Sar haSarin) και η παρουσία των αγγέλων Γαβριήλ και Μιχαήλ στο Όραμα Γαβριήλ», στο Π. Βασιλειάδης (εκδ., κ.α.), Αγία Γραφή και Αρχαίος Κόσμος: Τιμητικό Αφιέρωμα στον Ομότιμο Καθηγητή Ιω. Α. Γαλάνη, εκδ. Π. Πουρναράς, Θεσσαλονίκη 2010·
  • ‘‘Μεσσιανικές αντιλήψεις στο ραββινικό και τον μεσαιωνικό Ιουδαϊσμό’’, στο Στ. Ζουμπουλάκης (επιμ.), Η μεσσιανική ιδέα και οι μεταμορφώσεις της : Από την Παλαιά Διαθήκη ως τους πολιτικούς μεσσιανισμούς του 20ου αιώνα, Εκδόσεις Ιδρύματος Άρτος Ζωής, Αθήνα 2011·
  • “Death and Burial Customs in Earliest Christianity” στο James H. Charlesworth (ed.), The Tomb of Jesus and His Family? Exploring Ancient Jewish Tombs Near Jerusalem’s Walls, Wm. B. Eerdmans Publishing Co., 2013·
  •  ‘‘Beyond Jesus the Jew: Old Visions Meet Modern Challenges’’· η εισήγησή μου (“The Incarnation of God’s Son in Israel” - από ιουδαϊκής απόψεως) στο διεθνές Συνέδριο της Eastern European Liaison Committee (της Studiorum Novi Testamenti Societas – SNTS), Minsk 2010 με αντικείμενο Gospel Images of Jesus Christ in Church Tradition and in Biblical Scholarship· στη σειρά WUNT I 288, MohrSiebeck2012˙
  •  ‘‘Paxdeorum και Πάνθεον ως θρησκευτικές και θεσμικές προϋποθέσεις για το Διάταγμα των Μεδιολάνων,’’ εισήγηση στο συνέδριο για τα 1700 έτη από το διάταγμα της ανεξιθρησκείας, Ελληνική Βιβλικη Εταιρεία, Αθήνα 2014˙
  • “‘Whoever practices and teaches’ in Mt 5:19 as Describing the Type of  the Truly Righteous: Elements of an Insisting Paradigm”, στον τόμο του The Third Session of the Princeton-Prague Biennale for Jesus Research, Prague 2009 (παρεδόθη, υπό έκδοση)·
  •  ‘‘Η Αποκατάσταση του Κόσμου : תקון העולם Μυστικές αναπτύξεις μιας πανάρχαιας ιδέας’’ στο Δελτίο Βιβλικών Μελετών (παραδόθηκε, υπό έκδοση)˙
  •  ‘‘«Τέκνα Αβραάμ»: Ο Εβραίος και ο ‘άλλος’ σε μια εποχή αγωνίας,’’ εισήγηση σε ημερίδα διαπολιτισμικού χαρακτήρα (υπό έκδοση)˙
  • ‘‘Ο απόστολος Παύλος και ο ιουδαϊκός πολιτισμός της εποχής του,’’ εισήγηση στα Κ΄ Παύλεια, Βέροια 2014 (παραδόθηκε, υπό έκδοση)˙
  • ‘‘Kohanim ως Koḥavim: Αγγελικό ιερατείο και το θέμα της πτώσης στα Ησ 14, Ιεζ 28, στα Α΄ και Β΄ Ενώχ και σε Χειρόγραφα της Νεκράς Θαλάσσης’’, εισήγηση στο συνέδριο για τους αγγέλους (Σέρρες 2014, υπό έκδοση)˙
  •  “The wind that moves the reed: Pneumatic Authorship and Scribal Authority in 4 Ezra 14,” εισήγηση στην European Association of Biblical Studies, Θεσσαλονίκη 2011 (υπό έκδοση)˙
  • ‘‘Λόγος και מימרא στο Ευαγγέλιο του Ιωάννη και τα Targumim : Στοχασμοί για την προέλευση και την ερμηνεία του,’’ εισήγηση σε σεμινάριο για τον Λόγο, τώρα εκτενές άρθρο στην Επιστημονική Επετηρίδα της Θεολογικής Σχολής Αθηνών (υπό έκδοση).      

    Ενίοτε δε ασχολούμαι με τη μετάφραση από την αγγλική μελετών και έργων από διάφορα πεδία (πολεμικές τέχνες, ψυχολογία, φιλοσοφία), με σημαντικότερες τις ακόλουθες:

  • Κ. Γκ. Γιούνγκ, Ψυχολογία και Απόκρυφο, (η διδακτορική του διατριβή) Αθήνα 1987 (225 σσ.).
  • Κ. Κερένυι, Κ. Γκ. Γιούνγκ, Εισαγωγή στηνΕπιστήμη της Μυθολογίας, Αθήνα 1989 (262 σσ.).  
  • Kenneth Kushner, Ένα βέλος, μια ζωή, Αθήνα 1997 (159 σσ.).
  • Aniela Jaffe, Κ. Γκ. Γιούνγκ : Λόγος και εικόνα, Αθήνα 2003 (206 σσ.).
  • P. Kingsley, Ο Εμπεδοκλής στον 21ο αιώνα, Θεσσαλονίκη 2008 (192 σσ.).

Κάποια έργα και δράσεις μου των τελευταίων ετών:

  • Συμμετοχή στην Επιστημονική Επιτροπή διοργάνωσης διεθνούς συνεδρίου της Ελληνικής Βιβλικής Εταιρίας, με θέμα Αγία Γραφή και Εικαστικές Τέχνες (Αθήνα, Δεκέμβριος 2016).
  • «Αγάπη του Θεού και αγάπη των ανθρώπων στον Ραββινικό Ιουδαϊσμό», εισήγηση και συμμετοχή ύστερα από προσωπική πρόσκληση στο συνέδριο του Άρτου Ζωής (Νοέμβριος 2016, Αθήνα, δημοσιεύτηκε από τον Άρτο Ζωής).
  • «שֶׁ֤אָהֲבָה֙ נַפְשִׁ֔י (Sol 1:7): Its Growth and Elaboration in Later Jewish Texts», εισήγηση ύστερα από προσωπική πρόσκληση και συμμετοχή στο ColloquiumBiblicum (Αθήνα, Οκτώβριος 2016, παρεδόθη για δημοσίευση)  
  • «Biblical Studies in the Orthodox World», εισήγηση ύστερα από προσωπική πρόσκληση από την Ελληνική Βιβλική Εταιρία και συμμετοχή σε διεθνές workshop (Αθήνα, Σεπτέμβριος 2016).    
  • «Η Yaḥad (יחד) ως αγιοποιημένος και αληθινός Ισραήλ: Στοιχεία μυστικής ιεροπραξίας και η Παρουσία του Θεού σε χειρόγραφα του Κουμράν», εισήγηση ύστερα από προσωπική πρόσκληση για συμμετοχή στο Biblicum (Τμήμα Θεολογίας ΑΠΘ, Θεσσαλονίκη, Μάιος 2016, δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Synthesis).
  • Παρουσίαση της Χριστιανικής, της Ινδουιστικής, και της θρησκείας του Ισλάμ, και συζήτηση, ύστερα από πρόσκληση της νεολαίας της Ισραηλιτικής Κοινότητας Αθηνών, μαζί με Ισλαμολόγο και Ινδολόγο (Αθήνα, Μάρτιος 2017).
  • «Ιστορία των Χρόνων της Καινής Διαθήκης: Ιουδαϊσμός και Ιουδαϊκές Μελέτες – Παρόν, παρελθόν, και μέλλον», εισήγηση και συμμετοχή στο συνέδριο για τα 180 χρόνια ίδρυσης της Θεολογικής Σχολής του ΕΚΠΑ (Μάϊος 2017, δημοσιεύτηκε στα σχετικά πρακτικά).
  • “Job as Israel – Israel as Job in Saadiah Gaon,” εισήγηση στο διεθνές συνέδριο του Τμήματος Κοινωνικής Θεολογίας με θέμα Ολοκαύτωμα: Διαχρονικές και Διεπιστημονικές Προσεγγίσεις  (Αθήνα, Οκτώβριος 2017, προς δημοσίευση).
  • Προσωπική πρόσκληση από τη Ραββινεία Αθηνών και συμμετοχή στον Διορθόδοξο και Διαθρησκειακό διάλογο, από το Διαθρησκειακό Κέντρο της Εκκλησίας της Ελλάδος και από την Πρεσβεία του Ισραήλ (Οκτώβριος 2017, Αθήνα).
  • “Jacob/Israel in the PrayerofJosephas a collective, heavenly entity and its origins,” δημοσίευση στὸν Τιμητικὸ Τόμο τοῦ Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Καρυστίας καὶ Σκύρου κ.κ. Σεραφεὶμ εισήγησής μου στο συνέδριο της MSA (Μάιος 2014, Αθήνα).    
  • “The Truly Righteous in Mt 5:19 (‘Whoever Practices and Teaches’): Elements of an Insisting Paradigm,’’ άρθρο μου για τον συλλογικό τόμο (Festschrift) του Θεοφ. Καθ. Vasile Mihoc (προς δημοσίευση).       
  • «Οι νόμοι του Νώε: Στοιχεία Ταλμουδικού Οικουμενισμού και διαθρησκειακός διάλογος», εισήγηση ύστερα από προσωπική πρόσκληση στο διεπιστημονικό συνέδριο Θρησκευτικές Κοινότητες: Νομοκανονικές προσεγγίσεις ιστορικών και επίκαιρων ζητημάτων (Αθήνα, Φεβρουάριος 2018, προς δημοσίευση).        
  • ‘‘Communicating Holiness: The mystical element as a contributing factor in inter-religious dialogue,’’ εισήγηση ύστερα από προσωπική πρόσκληση από την Κοσμητεία του Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ στο Όγδοο Διεθνές Συνέδριο Ορθοδόξου Θεολογίας (Θεσσαλονίκη, Μάιος 2018, προς δημοσίευση).  
  • «Ο ‘μοχθηρός ιερέας’ και ο ‘άνθρωπος του ψεύδους’ σε χειρόγραφα της Νεκράς Θαλάσσης», άρθρο για την ΕΕΘΣΑ (προς δημοσίευση). 
  • “Barnabas, the Levite from Cyprus,” εισήγηση ύστερα από προσωπική πρόσκληση από το Princeton Theological Seminary για το διεθνές συνέδριο με θέμα BordersareNotBarriers: Cyprus, theMediterraneanCoastoftheHolyLand, andtheSpiritualityofSports (Λάρνακα, Ιούνιος 2018﮲ προς δημοσίευση στον τόμο των James H. Charlesworth, Jolyon G. R. Pruszinski (εκδ.), CyprusWithintheBiblicalWorld: BordersNotBarriers, T&T Clark, για Ιούνιο του 2020).  
  • Οι νέοι διαβάζουν τη Βίβλο, εισήγηση για την Ελληνική Βιβλική Εταιρία, ύστερα από προσωπική πρόσκληση (Αθήνα, 3-11-2018).
  • «‘Τέκνα Αβραάμ’ σε διάλογο: Στοχασμοί και διδαχές από τον Διαλόγο προς Τρύφωνα Ιουδαίον», εισήγηση ύστερα από προσωπική πρόσκληση στο διεπιστημονικό συνέδριο του Τμήματος Κοινωνικής Θεολογίας με θέμα Θρησκείες και Ανθρώπινα Δικαιώματα (Αθήνα, Φεβρουάριος 2019). 
  • Προϋποθέσεις και προσεγγίσεις για τον διαθρησκειακό διάλογο με τον Ιουδαϊσμό στον σύγχρονο κόσμο,” εισήγησή μου σε ημερίδα που διοργάνωσα μαζί με το ForeignAffairsTheHellenicEdition (Αθήνα, 23-1-2019, παρουσία Economist, ΑΠΕ, κ.ά.).
  • Metatronand Naar: Combining titles and Rev 3:21 As a probable riddle-solver,” άρθρο μου για το Festschrift του Καθηγητή James H. Charlesworth, ύστερα από προσωπική πρόσκληση  (προς δημοσίευση το 2020).  
  • “Jacob/Israel in the Prayer of Joseph as a collective, heavenly entity and its origins,” συμμετοχή στὸν Τιμητικὸ Τόμο τοῦ Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Καρυστίας καὶ Σκύρου κ.κ. Σεραφεὶμ, με τίτλο, (2019, προς δημοσίευση).    
  • Διοργάνωση διεθνούς συνεδρίου Θρησκευτικής Διπλωματίας στην Αθήνα (Νοέμβριος 2019), μαζί το ForeignAffairsTheHellenicEdition και το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, με τίτλο Η Θρησκεία στον Σύγχρονο Κόσμο: Προκλήσεις και Προοπτικές για τον Διάλογο και την Ειρήνη (σημειώνεται ότι εδώ είχε ομιλία και ο Αμερικανός πρέσβης στην Αθήνα, η οποία προκάλεσε έντονη συζήτηση και σχολιασμό από τη Μόσχα).
  • «PaxReligiosa, PaxCultura, και πολιτική (πολιτικοί;)», εισήγηση στο ως άνω διεθνές συνέδριο («Η Θρησκεία στον Σύγχρονο Κόσμο: Προκλήσεις και Προοπτικές για τον Διάλογο και την Ειρήνη» Αθήνα, Νοέμβριος 2019), προς δημοσίευση.   
  • Προσωπική πρόσκληση και συμμετοχή ως ιδρυτικό μέλος στο συνέδριο του Israel-HellenicForum, στην Ιερουσαλήμ, Νοέμβριος 2019.
  • «Τέκνα Αβραάμ»: Ο Εβραίος και ο άλλος σε μια εποχή αγωνίας, συμμετοχή μου για τον συλλογικό τόμο προς τιμήν του π. Δ. Τζέρπου (2019, προς δημοσίευση).   
  • «Θεός Εμπόλεμος: Οι ρίζες της ‘ιερής’ βίας στην Παλαιά Διαθήκη και ιουδαϊκές μεταναγνώσεις της», άρθρο για τον συλλογικό τόμο, Από τη βία στην ειρήνη. Μια διαφορετική προσέγγιση του Ισλάμ, (Μάιος 2020, προς δημοσίευση από την Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Βόλου). 

   Άλλες ασχολίες και ενδιαφέροντα : οι πολεμικές τέχνες (Okinawan Karate, Tae Kwon Do, Iaido, Daiken Taijutsu), ορειβασία και Φύση, ταξίδια και επισκέψεις σε αρχαιολογικούς χώρους στην Ελλάδα και το εξωτερικό, μελέτη θρησκειών, περιβαλλοντικός ακτιβισμός, ένα καλό βιβλίο ή μια καλή ταινία.

         

Κωνσταντίνος Θ. Ζάρρας

Βασικά βιογραφικά στοιχεία

       Γεννήθηκα στη Λαμία, όπου και πέρασα τα μαθητικά μου χρόνια. Σπουδές και μεταπτυχιακά έκανα στην Ελλάδα (Τμήμα Θεολογίας, ΑΠΘ) και την Αγγλία (Faculty of Theology, University of Durham) και  έρευνα στο Jews College (και αλλού).      Πριν από την εκλογή μου στη Θεολογική Σχολή του ΕΚΠΑ, επί σειράν ετών,  αρχικά ως αναπληρωτής και στη συνέχεια ως μόνιμος Θεολόγος Καθηγητής, δίδαξα σε πολλά σχολεία της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και σε διάφορους νομούς της χώρας. Στη Θεολογική Σχολή διδάσκω από το 2003, πρώτα ως Λέκτορας στο Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας, ύστερα στο Τμήμα Θεολογίας (από το 2007) και σήμερα ως Επίκουρος Καθηγητής (από το 2012). Είμαι ή υπήρξα μέλος της ΕλληνικήςΒιβλικήςΕταιρίας, της StudiorumNoviTestamentiSocietas, της SocietyofBiblicalLiterature, και της EuropeanAssociationofBiblicalStudies. Συχνά συμμετέχω ως εισηγητής (πολλές φορές ύστερα από προσωπική πρόσκληση) σε διεθνή συνέδρια στη χώρα μας και το εξωτερικό (Jerusalem, Vienna, Prague, Sambata, Minsk, Florence, κ.α.). Διετέλεσα μέλος του ΔΣ ομίλου περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος στον τόπο της καταγωγής μου και αρθρογραφώ (σπανιότερα τώρα πλέον) σε σχετικό έντυπο. Είμαι έγγαμος και έχω ένα παιδί.    

    Αρχαίες γλώσσες που έχουν μελετηθεί : Ελληνική, Εβραϊκή, Αραμαϊκή, Λατινική, Ακκαδική (σφηνοειδής, δεν χρησιμοποιείται).

     Σύγχρονες γλώσσες που έχουν μελετηθεί : Αγγλική, Γαλλική, Ισραηλινή.

 

Γνωστικό αντικείμενο, ειδίκευση και πεδία έρευνας και συγγραφής

      Χώρος ειδίκευσής μου είναι η ιστορική περίοδος του Δεύτερου Ναού και ο Μυστικός Ιουδαϊσμός του Θρόνου και των Ανακτόρων του Θεού (MaasehMerkavah και Heikhalot), όπου και η διδακτορική μου διατριβή. Το δε γνωστικό μου αντικείμενο είναι «Ιουδαϊσμός – Ιστορία της Εποχής της Καινής Διαθήκης».

    Κύρια πεδία έρευνας και συγγραφής μου αποτελούν : η Ιστορία της περιόδου του Δεύτερου Ναού˙ ο αρχαίος Ιουδαϊσμός, με τις διάφορες θρησκευτικές ομάδες και φαινόμενα της περιόδου του Δεύτερου Ναού, καθώς και το θρησκειακό και πολιτισμικό του περιβάλλον˙ το ιουδαϊκό υπόβαθρο της Καινής Διαθήκης και του Χριστιανισμού γενικότερα˙ η ιστορία της σχέσης Χριστιανών και Ιουδαίων˙ ο Ραββινικός Ιουδαϊσμός με τη γραμματεία και τη θεολογία του (κυρίως, το Ταλμούδ)˙ το ζήτημα της ουρανίας ανόδου και της μεταμόρφωσης του ήρωα σε αγγελική οντότητα σε αποκαλυπτικά και κείμενα της γραμματείας των Ανακτόρων˙ η προσευχή στον Ιουδαϊσμό˙ ο μυστικός Ιουδαϊσμός, η θεολογία και τα κείμενά του σε όλες τους τις ιστορικές φάσεις και διαστάσεις˙ τα κείμενα, η μυστική θεολογία των Μανδαίων και οι ιουδαϊκές αφορμές αυτής˙ ζητήματα των χειρογράφων της Νεκράς Θαλάσσης και της θεολογίας που απορρέει από αυτά. 

Μαθήματα 

      Ανάμεσα στα μαθήματα που έχω διδάξει και διδάσκω είναι :

Ιστορία της Εποχής της Καινής Διαθήκης (από το 2003)˙ ο Αρχαίος και Μεσαιωνικός Ιουδαϊσμός˙ Λαοί και Πολιτισμοί της Βίβλου (από το 2003), για το πολιτισμικό και θρησκειακό περιβάλλον του λαού Ισραήλ˙ αποκαλυπτική γραμματεία˙ χειρόγραφα και θεολογία της Κοινότητας του Κουμράν˙ θρησκεία και γραμματεία του Ιουδαϊσμού (για πρώτη φορά διδάχθηκε στην Ελλάδα η ιστορία και η θεολογία του Ταλμούδ), με έμφαση στη ραββινική θεολογία και ερμηνευτική (για πρώτη φορά διδάχθηκαν στην Ελλάδα οι ραββινικές οδοί ερμηνείας της Τορά και του Ταλμούδ˙ σε μεταπτυχιακό επίπεδο)˙ αρχαίος, μεσαιωνικός και ύστερος μυστικός Ιουδαϊσμός, με έμφαση στη γραμματεία των Ανακτόρων, το Ζοχάρ, τη Λουριανική Καμπαλά και τον Χασιδισμό (για πρώτη φορά στην Ελλάδα)˙ κείμενα και θεολογία των Μανδαίων, του «τέταρτου λαού της Βίβλου», των «τελευταίων Γνωστικών» και ενός υπό εξαφάνιση σύγχρονου λαού (για πρώτη φορά στην Ελλάδα, τόσο σε προπτυχιακό, όσο και σε μεταπτυχιακό επίπεδο).

    Όλα τα μαθήματά μου διδάσκονται στην ειδικά σχεδιασμένη Αίθουσα Οπτικο/Ακουστικών Μέσων της Σχολής μας. Όλα δε τα μαθήματα περιλαμβάνουν προβολή άφθονου φωτογραφικού υλικού, ειδικών διαφανειών με σχήματα και εικόνες για το κάθε φορά εξεταζόμενα θέμα, καθώς και επιστημονικών ντοκιμαντέρ. Συχνά, κατά τη διάρκεια του μαθήματος γίνεται ψηφιακού τύπου παρουσίαση ευρημάτων, σχεδιαγραμμάτων, χαρτών και αρχαιολογικών χώρων (με ειδικά προγράμματα ηλεκτρονικών υπολογιστών). Βεβαίως, τα οφέλη που προκύπτουν για τους φοιτητές είναι πασιφανή. Ακολουθώντας αυτό τον τρόπο διδασκαλίας, με ειδικά σχεδιασμένες προβολές στον ίδιο χώρο, σε τακτά χρονικά διαστήματα και ανάλογα με το κάθε φορά ανακύψαν θέμα οργανώνονται ειδικές παρουσιάσεις πάνω σε ζητήματα της επικαιρότητας (νέες ανακαλύψεις που απασχολούν, ευρήματα που αμφισβητούνται, σημαντικά θέματα της Βιβλικής επιστήμης, κ.α.). Ενίοτε, γνωστοί ειδικοί Καθηγητές από μεγάλα Πανεπιστήμια του εξωτερικού καλούνται για διαλέξεις, ώστε να μοιραστούν τη γνώση και τη σοφία τους μαζί μας. Εξαιτίας της έλλειψής του, είχα εισηγηθεί τη δημιουργία ενός θεολογικού forum ενημέρωσης και διαλόγου στο Τμήμα Θεολογίας. Πράγματι, εδώ και λίγα χρόνια ο PaRDeS, Ο κήπος των θεολόγων, άρχισε τις παρουσιάσεις του στην Αίθουσα Οπτικο/Ακουστικών Μέσων με μεγάλα ποσοστά προσέλευσης. Ας σημειωθεί ότι στα πλαίσια του PaRDeS, Ο κήπος των θεολόγων  και με πρωτοβουλία και ενέργειες δικές μου προσεκλήθη δια της Κοσμητείας μας και προσήλθε ο Σοφιολογιώτατος Ραββίνος Αθηνών κ. Νεγρίν, πραγματοποιώντας μια πολύ ενδιαφέρουσα ομιλία και στη συνέχεια διάλογο με Καθηγητές και φοιτητές από το ακροατήριο (ομολογουμένως, μια πρωτότυπη για τη Σχολή, πολύ ενδιαφέρουσα και ωφέλιμη εμπειρία).    

       Βιβλία μου που κυκλοφορούν πάνω στα προαναφερθέντα επιστημονικά πεδία είναι :

  • Η Αρχαία Ιουδαϊκή Μυστική Παράδοση του Θρόνου (Τυποφιλία, Θεσσαλονίκη 2000, σελίδες 254).   
  • Το Δένδρο των Ψυχών: Σπάνια αποσπάσματα από τη θεοσοφική Καμπαλά (Αρχέτυπο, Θεσσαλονίκη 2002, σελίδες 215˙ εξαντλημένο, αλλά υπό εμπλουτισμό και επανέκδοση).
  • Ιστορία της Εποχής της Καινής Διαθήκης Β΄: Ιουδαίοι και Χριστιανοί σε Αναζήτηση Ορίων (Έννοια, Αθήνα 2008, σελίδες 344˙ υπό εμπλουτισμό και επανέκδοση).
  • Λαοί και Πολιτισμοί της Περιόδου του Δεύτερου Ναού (Έννοια, Αθήνα 2008, επανεκδ., σελίδες 208˙ πρώτος τίτλος: Λαοί και Πολιτισμοί της Βίβλου).   
  • Αρχαίος Ιουδαϊσμός: Μελέτες Α΄ (Έννοια, Αθήνα 2011, σελίδες 408).  
  • Ιστορία των Χρόνων της Καινής Διαθήκης (Έννοια, Αθήνα 2012, επανεκδ., σελίδες 696).   
  • Η Μυστική θεολογία των Μανδαίων: Οι ιουδαϊκές αφορμές (Έννοια, Αθήνα 2014, σελίδες 197).
  • Ταλμούδ (Έννοια, Αθήνα 2015, σελίδες 488). 
  • Μεταφέροντας βράχους πάνω σε σύννεφα: Θρησκείες σε διάλογο (Αρχέτυπο, Θεσσαλονίκη 2020, σελίδες 344).
  • Οκτάγωνο: Ιστορία, περιεχόμενο και εικονογραφία ενός πολύσημου συμβόλου (Αρχέτυπο, Θεσσαλονίκη 2020, προς δημοσίευση).

     

       Σημαντικότερα επιστημονικά άρθρα και μελέτες μου είναι :

  • «Σεραφίμ (Ησ. 6,1-7) και Χερουβίμ (Ιεζ. 1,5-11 και 10,1): Η προέλευση και η μεταξύ τους σχέση, όπως προκύπτει από τα οράματα κλήσης των δυο προφητών» (Δελτίο Βιβλικών Μελετών, τ. 16, Ιουλ.-Δεκ. 1997)·
  • «‘Αρπαγησόμεθα εν νεφέλαις’»: Η σχέση του Α΄ Θεσ. 4,17 με το Β΄ Κορ. 12,1-4 και η παράδοση των ουράνιων ταξιδιών κατά την εποχή του Παύλου’’ (στο Οι δυο Προς Θεσσαλονικείς Επιστολές του Αποστόλου Παύλου: Προβλήματα Φιλολογικά, Ιστορικά, Ερμηνευτικά, Θεολογικά, εκδ. Π. Πουρναρά, Θεσσαλονίκη 2000)·
  • «Το ‘Άγγιγμα του Ουρανού’: Οι περί θανάτου αντιλήψεις στον Ιουδαϊσμό - Από την Παλαιά Διαθήκη, έως την Καμπαλά και τον Χασιδισμό» (στο Θάνατος και Εσχατολογικά Οράματα: Θρησκειοϊστορικές Προοπτικές,Αρχέτυπο 2003)·
  • «Η επίδραση των αποκαλυπτικών και η εσχατολογική διάσταση του οράματος Μεταμόρφωσης του Ιησού Χριστού στην αφήγηση του Ευαγγελιστή Λουκά (9,28-36)» (στο Το Κατά Λουκάν Ευαγγέλιο: Προβλήματα Φιλολογικά, Ιστορικά, Ερμηνευτικά, Θεολογικά, Έκδοση Ιεράς Μητροπόλεως Δημητριάδος και Αλμυρού, Βόλος 2003)·
  • «Ο δρόμος της εκστατικής Καμπαλά του Αβραάμ Αμπουλάφια» (στο Οι δρόμοι της γνώσης, εκδ. Αρχέτυπο, Θεσσαλονίκη 2001)·
  • «Το Άγγιγμα της Σεκινά: Σύμβολα της Καμπαλά στη Δυτική Τέχνη» (στο συλλογικό Τέχνη και Μυστικισμός, Αρχέτυπο 2002)·
  • «ΠαΡΝτέΣ: η πύλη για τον μυστικό κήπο της Τορά» (στο συλλογικό Παράδεισος και Κόλαση, Αρχέτυπο 2003)·
  • «Το Γεν. 5,21-24 και η μορφή του Ενώχ σε μεταγενέστερα Ιουδαϊκά κείμενα» (στην Επιστημονική Επετηρίδα Θεολογικής Σχολής Αθηνών 2004)·
  • «Στοιχεία επιρροής του Ιεζ. 1 και της Παράδοσης του Θρόνου στην Αποκάλυψη του Ιωάννη (κεφ. 4)» (στο Αγία Γραφή και Σύγχρονος Άνθρωπος – Τιμητικός Τόμος στον Καθηγητή Ιωάννη Δ. Καραβιδόπουλο, εκδ. Π. Πουρναρά, Θεσσαλονίκη 2006)·
  • «Η θεωρία του ‘‘Γαλιλαίου χασίδ’’: τα όρια της εφαρμογής», στο Διακονία, Λειτουργία, Χάρισμα – Τιμητικός Τόμος προς τον Ομότιμο Καθηγητή του Πανεπιστημίου Αθηνών Γεώργιο Α. Γαλίτη, εκδ. Εν Πλω, Αθήνα 2006·
  • «Απαρχές και επιρροές στο σώμα των Γνωστικών κινημάτων: Μια σύντομη πρόταση», στο συλλογικό Το Μυστήριο του Ιούδα, εκδ. Αρχέτυπο, Θεσσαλονίκη 2006·
  • «Αρχαία Γνώση και Γνωστικοί στην αυγή του Χριστιανισμού», ως ‘Εισαγωγή’ στο έργο του S. Martin, Γνωστικοί, Όλη η αλήθεια για τους πρώτους ‘αιρετικούς’ του Χριστιανισμού, εκδ. Αρχέτυπο, Θεσσαλονίκη 2008·
  • «Οι παραδόσεις για τον ραββί Ακίβα μπεν Γιοσήφ στα Μιδρασίμ και το Ταλμούδ», στο Φιλία και Κοινωνία: Τιμητικός τόμος στον Καθηγητή Γρηγόριο Δ. Ζιάκα, εκδ. Βάνιας, Θεσσαλονίκη 2008·
  •  «Σύγχρονες επιστημονικές προσεγγίσεις και το παράδοξο του Βιβλικού αειθαλούς», στον τόμο  ΜΓ΄ (2008) της ΕΕΘΣΠΑ·
  • «Άνθρωπος χοϊκός και άνθρωπος ουράνιος: Μια Ιουδαϊκή ανάγνωση του Α΄ Κορ. 15,45 εξ», στο Απόστολος Παύλος και Κόρινθος: Πρακτικά Διεθνούς Επιστημονικού Συνεδρίου (Κόρινθος, 23-25 Σεπτεμβρίου 2007), εκδ. Ψυχογιός, Αθήνα 2009·
  •  «Τελευτή, ταφικά έθιμα, το ‘φιλί του Θεού’ και ο ‘διαρκής θάνατος’ του Μυστικού στον Αρχαίο Ιουδαϊσμό», στο Αρχιμ. Σ. Καλογερόπουλος (επιμ.), Το Μυστήριον του Θανάτου εις την Λατρείαν της Εκκλησίας: Πρακτικά Θ΄ Πανελληνίου Λειτουργικού Συμποσίου Στελεχών Ιερών Μητροπόλεων, Σειρά ‘Ποιμαντική Βιβλιοθήκη’ τομ. 19, Κλάδος Εκδόσεων της Επικοινωνιακής Και Μορφωτικής Υπηρεσίας της Εκκλησίας της Ελλάδος, 2009·
  •  “Silence and Proper Intention in Late Second Temple and Early Rabbinic Prayer: The case for mBerakhot 5:1”, στο H. Klein, Chr. Karakolis (et al.), Das Gebet im Neuen Testament (Prayer in the New Testament. Fourth European Orthodox-Western Conference of Exegetes in Sambata de Sus from August 4–8, 2007), WUNT I 249, MohrSiebeck 2009·
  • ·        «‘Εἰρήνην τὴν ἐµὴν δίδωµι ὑµῖν’ (Ιω. 14,27): Χρήσεις, διαστάσεις, και αποχρώσεις της ειρήνης κατά την εποχή του Χριστού», στον τόμο του Συνεδρίου της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών με θέμα Προς μια Οικουμενική Διακήρυξη για  την Ειρήνη και την Καταλλαγή: Μια Ορθόδοξη Συμβολή, στο Ε. Κασσελούρη – Χατζηβασιλειάδη (επιμ.), Και επί γης ειρήνη: Όραμα και Αίτημα για τους λαούς και τις χριστιανικές Εκκλησίες – Ορθόδοξη Συμβολή, Ιερά Μητρόπολις Δημητριάδος/ Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών, εκδ. Ίνδικτος, Αθήναι 2010·
  • «Ο שׂר השׂרין (Sar haSarin) και η παρουσία των αγγέλων Γαβριήλ και Μιχαήλ στο Όραμα Γαβριήλ», στο Π. Βασιλειάδης (εκδ., κ.α.), Αγία Γραφή και Αρχαίος Κόσμος: Τιμητικό Αφιέρωμα στον Ομότιμο Καθηγητή Ιω. Α. Γαλάνη, εκδ. Π. Πουρναράς, Θεσσαλονίκη 2010·
  • ‘‘Μεσσιανικές αντιλήψεις στο ραββινικό και τον μεσαιωνικό Ιουδαϊσμό’’, στο Στ. Ζουμπουλάκης (επιμ.), Η μεσσιανική ιδέα και οι μεταμορφώσεις της : Από την Παλαιά Διαθήκη ως τους πολιτικούς μεσσιανισμούς του 20ου αιώνα, Εκδόσεις Ιδρύματος Άρτος Ζωής, Αθήνα 2011·
  • “Death and Burial Customs in Earliest Christianity” στο James H. Charlesworth (ed.), The Tomb of Jesus and His Family? Exploring Ancient Jewish Tombs Near Jerusalem’s Walls, Wm. B. Eerdmans Publishing Co., 2013·
  •  ‘‘Beyond Jesus the Jew: Old Visions Meet Modern Challenges’’· η εισήγησή μου (“The Incarnation of God’s Son in Israel” - από ιουδαϊκής απόψεως) στο διεθνές Συνέδριο της Eastern European Liaison Committee (της Studiorum Novi Testamenti Societas – SNTS), Minsk 2010 με αντικείμενο Gospel Images of Jesus Christ in Church Tradition and in Biblical Scholarship· στη σειρά WUNT I 288, MohrSiebeck2012˙
  •  ‘‘Paxdeorum και Πάνθεον ως θρησκευτικές και θεσμικές προϋποθέσεις για το Διάταγμα των Μεδιολάνων,’’ εισήγηση στο συνέδριο για τα 1700 έτη από το διάταγμα της ανεξιθρησκείας, Ελληνική Βιβλικη Εταιρεία, Αθήνα 2014˙
  • “‘Whoever practices and teaches’ in Mt 5:19 as Describing the Type of  the Truly Righteous: Elements of an Insisting Paradigm”, στον τόμο του The Third Session of the Princeton-Prague Biennale for Jesus Research, Prague 2009 (παρεδόθη, υπό έκδοση)·
  •  ‘‘Η Αποκατάσταση του Κόσμου : תקון העולם Μυστικές αναπτύξεις μιας πανάρχαιας ιδέας’’ στο Δελτίο Βιβλικών Μελετών (παραδόθηκε, υπό έκδοση)˙
  •  ‘‘«Τέκνα Αβραάμ»: Ο Εβραίος και ο ‘άλλος’ σε μια εποχή αγωνίας,’’ εισήγηση σε ημερίδα διαπολιτισμικού χαρακτήρα (υπό έκδοση)˙
  • ‘‘Ο απόστολος Παύλος και ο ιουδαϊκός πολιτισμός της εποχής του,’’ εισήγηση στα Κ΄ Παύλεια, Βέροια 2014 (παραδόθηκε, υπό έκδοση)˙
  • ‘‘Kohanim ως Koḥavim: Αγγελικό ιερατείο και το θέμα της πτώσης στα Ησ 14, Ιεζ 28, στα Α΄ και Β΄ Ενώχ και σε Χειρόγραφα της Νεκράς Θαλάσσης’’, εισήγηση στο συνέδριο για τους αγγέλους (Σέρρες 2014, υπό έκδοση)˙
  •  “The wind that moves the reed: Pneumatic Authorship and Scribal Authority in 4 Ezra 14,” εισήγηση στην European Association of Biblical Studies, Θεσσαλονίκη 2011 (υπό έκδοση)˙
  • ‘‘Λόγος και מימרא στο Ευαγγέλιο του Ιωάννη και τα Targumim : Στοχασμοί για την προέλευση και την ερμηνεία του,’’ εισήγηση σε σεμινάριο για τον Λόγο, τώρα εκτενές άρθρο στην Επιστημονική Επετηρίδα της Θεολογικής Σχολής Αθηνών (υπό έκδοση).      

    Ενίοτε δε ασχολούμαι με τη μετάφραση από την αγγλική μελετών και έργων από διάφορα πεδία (πολεμικές τέχνες, ψυχολογία, φιλοσοφία), με σημαντικότερες τις ακόλουθες:

  • Κ. Γκ. Γιούνγκ, Ψυχολογία και Απόκρυφο, (η διδακτορική του διατριβή) Αθήνα 1987 (225 σσ.).
  • Κ. Κερένυι, Κ. Γκ. Γιούνγκ, Εισαγωγή στηνΕπιστήμη της Μυθολογίας, Αθήνα 1989 (262 σσ.).  
  • Kenneth Kushner, Ένα βέλος, μια ζωή, Αθήνα 1997 (159 σσ.).
  • Aniela Jaffe, Κ. Γκ. Γιούνγκ : Λόγος και εικόνα, Αθήνα 2003 (206 σσ.).
  • P. Kingsley, Ο Εμπεδοκλής στον 21ο αιώνα, Θεσσαλονίκη 2008 (192 σσ.).

Κάποια έργα και δράσεις μου των τελευταίων ετών:

  • Συμμετοχή στην Επιστημονική Επιτροπή διοργάνωσης διεθνούς συνεδρίου της Ελληνικής Βιβλικής Εταιρίας, με θέμα Αγία Γραφή και Εικαστικές Τέχνες (Αθήνα, Δεκέμβριος 2016).
  • «Αγάπη του Θεού και αγάπη των ανθρώπων στον Ραββινικό Ιουδαϊσμό», εισήγηση και συμμετοχή ύστερα από προσωπική πρόσκληση στο συνέδριο του Άρτου Ζωής (Νοέμβριος 2016, Αθήνα, δημοσιεύτηκε από τον Άρτο Ζωής).
  • «שֶׁ֤אָהֲבָה֙ נַפְשִׁ֔י (Sol 1:7): Its Growth and Elaboration in Later Jewish Texts», εισήγηση ύστερα από προσωπική πρόσκληση και συμμετοχή στο ColloquiumBiblicum (Αθήνα, Οκτώβριος 2016, παρεδόθη για δημοσίευση)  
  • «Biblical Studies in the Orthodox World», εισήγηση ύστερα από προσωπική πρόσκληση από την Ελληνική Βιβλική Εταιρία και συμμετοχή σε διεθνές workshop (Αθήνα, Σεπτέμβριος 2016).    
  • «Η Yaḥad (יחד) ως αγιοποιημένος και αληθινός Ισραήλ: Στοιχεία μυστικής ιεροπραξίας και η Παρουσία του Θεού σε χειρόγραφα του Κουμράν», εισήγηση ύστερα από προσωπική πρόσκληση για συμμετοχή στο Biblicum (Τμήμα Θεολογίας ΑΠΘ, Θεσσαλονίκη, Μάιος 2016, δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Synthesis).
  • Παρουσίαση της Χριστιανικής, της Ινδουιστικής, και της θρησκείας του Ισλάμ, και συζήτηση, ύστερα από πρόσκληση της νεολαίας της Ισραηλιτικής Κοινότητας Αθηνών, μαζί με Ισλαμολόγο και Ινδολόγο (Αθήνα, Μάρτιος 2017).
  • «Ιστορία των Χρόνων της Καινής Διαθήκης: Ιουδαϊσμός και Ιουδαϊκές Μελέτες – Παρόν, παρελθόν, και μέλλον», εισήγηση και συμμετοχή στο συνέδριο για τα 180 χρόνια ίδρυσης της Θεολογικής Σχολής του ΕΚΠΑ (Μάϊος 2017, δημοσιεύτηκε στα σχετικά πρακτικά).
  • “Job as Israel – Israel as Job in Saadiah Gaon,” εισήγηση στο διεθνές συνέδριο του Τμήματος Κοινωνικής Θεολογίας με θέμα Ολοκαύτωμα: Διαχρονικές και Διεπιστημονικές Προσεγγίσεις  (Αθήνα, Οκτώβριος 2017, προς δημοσίευση).
  • Προσωπική πρόσκληση από τη Ραββινεία Αθηνών και συμμετοχή στον Διορθόδοξο και Διαθρησκειακό διάλογο, από το Διαθρησκειακό Κέντρο της Εκκλησίας της Ελλάδος και από την Πρεσβεία του Ισραήλ (Οκτώβριος 2017, Αθήνα).
  • “Jacob/Israel in the PrayerofJosephas a collective, heavenly entity and its origins,” δημοσίευση στὸν Τιμητικὸ Τόμο τοῦ Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Καρυστίας καὶ Σκύρου κ.κ. Σεραφεὶμ εισήγησής μου στο συνέδριο της MSA (Μάιος 2014, Αθήνα).    
  • “The Truly Righteous in Mt 5:19 (‘Whoever Practices and Teaches’): Elements of an Insisting Paradigm,’’ άρθρο μου για τον συλλογικό τόμο (Festschrift) του Θεοφ. Καθ. Vasile Mihoc (προς δημοσίευση).       
  • «Οι νόμοι του Νώε: Στοιχεία Ταλμουδικού Οικουμενισμού και διαθρησκειακός διάλογος», εισήγηση ύστερα από προσωπική πρόσκληση στο διεπιστημονικό συνέδριο Θρησκευτικές Κοινότητες: Νομοκανονικές προσεγγίσεις ιστορικών και επίκαιρων ζητημάτων (Αθήνα, Φεβρουάριος 2018, προς δημοσίευση).        
  • ‘‘Communicating Holiness: The mystical element as a contributing factor in inter-religious dialogue,’’ εισήγηση ύστερα από προσωπική πρόσκληση από την Κοσμητεία του Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ στο Όγδοο Διεθνές Συνέδριο Ορθοδόξου Θεολογίας (Θεσσαλονίκη, Μάιος 2018, προς δημοσίευση).  
  • «Ο ‘μοχθηρός ιερέας’ και ο ‘άνθρωπος του ψεύδους’ σε χειρόγραφα της Νεκράς Θαλάσσης», άρθρο για την ΕΕΘΣΑ (προς δημοσίευση). 
  • “Barnabas, the Levite from Cyprus,” εισήγηση ύστερα από προσωπική πρόσκληση από το Princeton Theological Seminary για το διεθνές συνέδριο με θέμα BordersareNotBarriers: Cyprus, theMediterraneanCoastoftheHolyLand, andtheSpiritualityofSports (Λάρνακα, Ιούνιος 2018﮲ προς δημοσίευση στον τόμο των James H. Charlesworth, Jolyon G. R. Pruszinski (εκδ.), CyprusWithintheBiblicalWorld: BordersNotBarriers, T&T Clark, για Ιούνιο του 2020).  
  • Οι νέοι διαβάζουν τη Βίβλο, εισήγηση για την Ελληνική Βιβλική Εταιρία, ύστερα από προσωπική πρόσκληση (Αθήνα, 3-11-2018).
  • «‘Τέκνα Αβραάμ’ σε διάλογο: Στοχασμοί και διδαχές από τον Διαλόγο προς Τρύφωνα Ιουδαίον», εισήγηση ύστερα από προσωπική πρόσκληση στο διεπιστημονικό συνέδριο του Τμήματος Κοινωνικής Θεολογίας με θέμα Θρησκείες και Ανθρώπινα Δικαιώματα (Αθήνα, Φεβρουάριος 2019). 
  • Προϋποθέσεις και προσεγγίσεις για τον διαθρησκειακό διάλογο με τον Ιουδαϊσμό στον σύγχρονο κόσμο,” εισήγησή μου σε ημερίδα που διοργάνωσα μαζί με το ForeignAffairsTheHellenicEdition (Αθήνα, 23-1-2019, παρουσία Economist, ΑΠΕ, κ.ά.).
  • Metatronand Naar: Combining titles and Rev 3:21 As a probable riddle-solver,” άρθρο μου για το Festschrift του Καθηγητή James H. Charlesworth, ύστερα από προσωπική πρόσκληση  (προς δημοσίευση το 2020).  
  • “Jacob/Israel in the Prayer of Joseph as a collective, heavenly entity and its origins,” συμμετοχή στὸν Τιμητικὸ Τόμο τοῦ Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Καρυστίας καὶ Σκύρου κ.κ. Σεραφεὶμ, με τίτλο, (2019, προς δημοσίευση).    
  • Διοργάνωση διεθνούς συνεδρίου Θρησκευτικής Διπλωματίας στην Αθήνα (Νοέμβριος 2019), μαζί το ForeignAffairsTheHellenicEdition και το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, με τίτλο Η Θρησκεία στον Σύγχρονο Κόσμο: Προκλήσεις και Προοπτικές για τον Διάλογο και την Ειρήνη (σημειώνεται ότι εδώ είχε ομιλία και ο Αμερικανός πρέσβης στην Αθήνα, η οποία προκάλεσε έντονη συζήτηση και σχολιασμό από τη Μόσχα).
  • «PaxReligiosa, PaxCultura, και πολιτική (πολιτικοί;)», εισήγηση στο ως άνω διεθνές συνέδριο («Η Θρησκεία στον Σύγχρονο Κόσμο: Προκλήσεις και Προοπτικές για τον Διάλογο και την Ειρήνη» Αθήνα, Νοέμβριος 2019), προς δημοσίευση.   
  • Προσωπική πρόσκληση και συμμετοχή ως ιδρυτικό μέλος στο συνέδριο του Israel-HellenicForum, στην Ιερουσαλήμ, Νοέμβριος 2019.
  • «Τέκνα Αβραάμ»: Ο Εβραίος και ο άλλος σε μια εποχή αγωνίας, συμμετοχή μου για τον συλλογικό τόμο προς τιμήν του π. Δ. Τζέρπου (2019, προς δημοσίευση).   
  • «Θεός Εμπόλεμος: Οι ρίζες της ‘ιερής’ βίας στην Παλαιά Διαθήκη και ιουδαϊκές μεταναγνώσεις της», άρθρο για τον συλλογικό τόμο, Από τη βία στην ειρήνη. Μια διαφορετική προσέγγιση του Ισλάμ, (Μάιος 2020, προς δημοσίευση από την Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Βόλου). 

   Άλλες ασχολίες και ενδιαφέροντα : οι πολεμικές τέχνες (Okinawan Karate, Tae Kwon Do, Iaido, Daiken Taijutsu), ορειβασία και Φύση, ταξίδια και επισκέψεις σε αρχαιολογικούς χώρους στην Ελλάδα και το εξωτερικό, μελέτη θρησκειών, περιβαλλοντικός ακτιβισμός, ένα καλό βιβλίο ή μια καλή ταινία.